Beint á leiđarkerfi vefsins

Frjálsir pennar

3. Apríl 2017

Einar Ólafsson skrifar: FÁTĆKT ER PÓLITÍSK ÁKVÖRĐUN

Efnahagsástandið á Íslandi er nú með þeim hætti að enginn íbúi landsins ætti að þurfa að búa við fátækt. Með réttri stefnu, ákvörðunum og aðgerðum geta stjórnvöld komið í veg fyrir fátækt. Fátækt er því í raun pólitísk ákvörðun.

Í janúar 2015 gaf Velferðarvaktin út skýrslu með tillögum um aðgerðir til að vinna bug á fátækt. Tillögurnar eru þessar í stuttu máli, en nánari útfærslu er að finna í skýrslunni:
  1. Barnabótakerfið verði einfaldað og gert réttlátara til að styðja vel við börn í tekjulágum fjölskyldum.
  2. Skilgreint verði lágmarksframfærsluviðmið sem miði að því að einstaklingar og fjölskyldur búi ekki við fátækt.
  3. Létt verði á útgjöldum efnalítilla fjölskyldna og einstaklinga sem búa við íþyngjandi húsnæðiskostnað.
  4. Tryggt verði að efnalitlar fjölskyldur geti nýtt sér þá grunnþjónustu sem boðið er upp á í samfélaginu á hverjum tíma, t.d. með því að hafa lögbundna þjónustu gjaldfrjálsa.
  5. Einstaklingsmiðuð þjónusta verði tryggð betur en nú með þverfaglegu samstarfi og samþættingu milli ólíkra þjónustukerfa, svo sem velferðarþjónustu, menntakerfisins og annarra.
  6. Stjórnvöld, í samvinnu við frjáls félagasamtök, aðstoði betur en nú er gert einstaklinga og fjölskyldur sem búa við sára fátækt m.a. til sjálfshjálpar og aukinnar virkni.

(Velferðarráðuneytið 2015, bls. 3-4).

Fátækt er augljós veruleiki þeim sem við hana býr en hvar mörk hennar liggja þarf þó að skilgreina til að hægt sé að takast á við hann. Hagstofa Íslands notar hugtakið lágtekjumörk, sem „miðast við 60% af miðgildi ráðstöfunartekna á neyslueiningu. Ráðstöfunartekjur á neyslueiningu taka mið af heildarráðstöfunartekjum heimilis og hversu margir þurfa að lifa af þeim." (Velferðarráðuneytið 2013 a, bls. 22).

Lágtekjumörkin eru hlutfallsleg mörk og þýða ekki endilega að þeir búi við skort sem eru neðan þeirra. En á það leggur Hagstofan einnig mat samkvæmt evrópskum matslista, þar sem gert er ráð fyrir níu þáttum sem gætu bent til skorts, svo sem að lenda í vanskilum vegna húsnæðislána, hafa ekki efni á heilsusamlegum mat, eða síma, bíl og fleiru. Ef þrír eða fleiri af þessum þáttum eiga við eru viðkomandi taldir búa við skort. Ef fjórir af þessum þáttum eiga við er talið að um verulegan skort sé að ræða. (Velferðarráðuneytið 2015, bls. 6 og Hagstofa Íslands 2015, bls. 10). Nánar er fjallað um mælingar á fátækt í skýrslu UNICEF á Íslandi frá 2016 (bls. 10-11).

Í gögnum Hagstofunnar eru þeir, sem eru undir lágtekjumörkum eða búa við efnislegan skort, greindir niður í hópa eftir ýmiskonar stöðu, svo sem kyni, aldri, búsetu, heimilisgerð, atvinnustöðu, menntun og fleiru, þannig að upplýsingarnar eru býsna ítarlegar.

Samkvæmt viðmiði Hagstofunnar voru lágtekjumörk árið 2014 fyrir einstakling 182.600 krónur en fyrir tvo fullorðna með tvö börn 383.400 krónur. Það ár voru 7,9% landsmanna undir þeim mörkum. Af þeim voru flestir einhleypir einstaklingar, 37,5 %, en einstæðir foreldrar voru 22,3%. (Hagstofa Íslands a).

Hlutfall þeirra sem skorti efnisleg gæði árið 2014 var 5,5%. 23% þeirra voru öryrkjar, 20,3% einstæðir foreldrar og börn og 11% einhleypir einstaklingar (Hagstofa Íslands a og Hagstofa Íslands 2015, bls. 1).

Í Hagtíðindum, 6. hefti 2015, er farið nánar í saumana á efnislegum skorti (Hagstofa Íslands 2015 a). Þar kemur raunar ýmislegt ánægjulegt fram. Hlutfall þeirra sem skortir efnisleg gæði lækkaði nokkuð á árunum 2008 og 2009, hækkaði síðan aftur en fór svo heldur lækkandi frá 2011 til 2014 og var reyndar lægra þessi ár en á árunum 2004 til 2007 (bls. 2). Í samanburði við önnur lönd í Evrópu er þetta hlutfall líka mjög lágt, í einungis fjórum löndum var það lægra árið 2013 (bls. 3). Árið 2014 var tekjudreifing líka jafnari en verið hafði frá fyrstu mælingu árið 2004. Og árið 2013 var tekjudreifingin hvergi jafnari í Evrópu að Noregi undanskildum (Hagstofa Íslands 2015 b).

það breytir því þó ekki að fyrir þá sem búa við efnislegan skort er það engin sárabót þótt þeir séu hlutfallslega færri hér en annars staðar, staða þeirra er jafn sár fyrir því. En á hinn bóginn skyldi maður ætla að það sé auðveldara að ráða bug á þessum vanda eftir því sem hlutfallið er lægra og því minni afsökun að láta það undir höfuð leggjast.

Fleiri skýrslur hafa verið gerðar nýlega um fátækt á Íslandi og má þar nefna ítarlega skýrslu Rauða kross Íslands 2014, skýrslu Hjálparstarfs kirkjunnar og Rauða krossins í Reykjavík 2012, Farsæld - baráttan gegn fátækt, tillögur velferðarráðuneytisins 2013 byggðar á þeirri skýrslu um aðgerðir til að vinna gegn fátækt, skýrslu Hagstofu Íslands 2016 um sárafátækt, unnin að frumkvæði Velferðarvaktarinnar, og loks skýrslu UNICEF á Íslandi frá 2016 um börn sem líða efnislegan skort á Íslandi. Í heimildaskrám þessara rita er vísað í fleiri rit, skýrslur og rannsóknir.

Það verður því ekki annað sagt en talsverðar upplýsingar liggi fyrir um fátækt á Íslandi. En þó hefur nokkuð skort á og hefur Barnaréttarnefnd Sameinuðu þjóðanna ítrekað bent íslenskum yfirvöldum á skort á víðtækri og reglulegri gagnaöflun um stöðu barna hér á landi. UNICEF á Íslandi hefur brugðist við því með því að ganga til samstarfs við Hagstofu Íslands um greiningu á gögnum sem varða fátækt meðal barna með aðferð sem rannsóknarstofnun UNICEF hefur þróað. Afrakstur þeirrar vinnu kom út árið 2016 í skýrslunni Réttindi barna á Íslandi: Börn sem líða efnislegan skort.

Þótt efnislegur skortur sé tiltölulega fátíður hér miðað við önnur lönd gefa niðurstöðurnar í skýrslu UNICEF sannarlega tilefni til viðbragða. Samkvæmt henni hefur hlutfall þeirra barna sem líða skort á Íslandi rúmlega tvöfaldast frá árinu 2009. Þá liðu 4,0% barna hér á landi skort en árið 2014 var hlutfallið komið upp í 9,1%. Gera má ráð fyrir að rúmlega 6.100 börn líði efnislegan skort hér á landi. Af þeim líða tæplega 1.600 börn verulegan skort. Hlutfall barna sem líða verulegan skort hefur þrefaldast frá árinu 2009 og er nú 2,4%. Í skýrslunni er nánari greining á þessum skorti og stöðu þeirra barna sem búa við hann.

Samkvæmt upplýsingum Hagstofu Íslands (2016 a) var verg landsframleiðsla á mann á Íslandi árið 2013 17% yfir meðaltali Evrópusambandsríkjanna og var Ísland í ellefta sæti í röð allra 37 Evrópuríkjanna. Einstaklingsbundin neysla á mann var þetta sama ár 12% yfir meðaltali Evrópusambandsríkjanna og var Ísland í þrettánda sæti allra Evrópuríkjanna. Samkvæmt bráðbirgðaniðurstöðum fyrir árið 2015 hafði Ísland þá færst heldur ofar.

Efnahagsástandið á Íslandi er nú þannig að engin afsökun er fyrir því að hefja ekki nú þegar markvissan undirbúning að því að uppræta fátækt á Íslandi. Vissulega þarf líka að verja miklu fé til lagfæringar á ýmsum innviðum á Íslandi en galli í ýmsum innviðum er  líka meðal orsaka fyrir fátækt.

Fátækt er pólitísk ákvörðun.

(Þessi fullyrðing, „fátækt er pólitísk ákvörðun," er reyndar ekki mín uppfinning. Ég rakst á þetta í viðtali í Fréttatímanum 20. október 2016 við Hildi Oddsdóttur sem sagði frá reynslu sinni af að þurfa að leita eftir mataraðstoð til hjálparsamtaka, en hún er félagi í Pepp, samtökum sem berjast gegn fátækt á Íslandi.

http://www.frettatiminn.is/fataekt-er-politisk-akvordun/

https://www.facebook.com/eapn.pepp/?ref=page_internal)

Apríl 2017

Einar Ólafsson


Skýrslur og aðrar heimildir:

Hagstofa Íslands (a).

http://px.hagstofa.is/pxis/pxweb/is/Samfelag/Samfelag__launogtekjur__4_tekjur__4_tekjurEldra/?rxid=560313e0-f784-4ebd-b7ad-2210ed17b23a

Hagstofa Íslands (2015 a). Hagtíðindi, 2015:6. Félagsvísar: Skortur á efnislegum gæðum 2014. 3. júlí 2015.

https://hagstofa.is/media/49160/hag_150703.pdf

Hagstofa Íslands (2015 b). Dreifing tekna jafnari en áður. 5. júní 2015.

https://hagstofa.is/utgafur/frettasafn/lifskjor/dreifing-tekna-jafnari-en-adur/

Hagstofa Íslands (2016 a). Magntölur vergrar landsframleiðslu og einstaklingsbundinnar neyslu á mann í Evrópuríkjum 2013-2015. 14. desember 2016.

https://hagstofa.is/utgafur/frettasafn/verdlag/magntolur-vergrar-landsframleidslu-og-einstaklingsbundinnar-neyslu-a-mann-i-evropurikjum-2013-2015/

Hagstofa Íslands (2016 b). Sárafátækt.

https://www.velferdarraduneyti.is/media/skyrslur2016/Skyrsla-um-sarafataekt-13.9.2016.pdf

Hjálparstarf kirkjunnar og Rauði krossinn í Reykjavík (2012). Farsæld - baráttan gegn fátækt.

http://www.help.is/doc/119

Rauði kross Íslands (2014). Hvar þrengir að? Könnun á hvaða hópar í samfélaginu eigi helst undir högg að sækja.

https://www.raudikrossinn.is/media/skyrslur/hvar_threngir_ad_2014--1-.pdf

UNICEF á Íslandi (2016). Réttindi barna á Íslandi: Börn sem líða efnislegan skort.

https://www.unicef.is/sites/unicef.is/files/atoms/files/unicef_rbai.skyrsla.2016_vef_2.pdf

UNICEF á Íslandi. Mælaborð fyrir gagnasafn skýrslunnar Réttindi barna á Íslandi: Börn sem líða efnislegan skort.

https://unicef.is/skortur-medal-barna

Velferðarráðuneytið (2013 a). Félagsvísar. Unnir fyrir velferðarráðuneytið af Hagstofu Íslands. Önnur útgáfa 2013.

https://www.velferdarraduneyti.is/media/Rit_2013/Felagsvisar_18102013.pdf

Velferðarráðuneytið (2013 b). Aðgerðir til að vinna gegn fátækt. Tillögur byggðar á skýrslunni Farsæld - baráttan gegn fátækt á Íslandi.

https://www.velferdarraduneyti.is/media/Rit_2013/Farsaeldarskyrsla--24042013.pdf

Velferðarráðuneytið (2015). Skýrsla Velferðarvaktarinnar. Tillögur um aðgerðir til að vinna bug á fátækt. Jnaúar 2015. https://www.velferdarraduneyti.is/media/velferdarvakt09/Skyrsla_Velferdarvaktar_Jan2015.pdf

 


Bréf til síđunnarRSS Fréttaveita

Frá lesendum

16. Janúar 2018

SÖGULEGIR SIGRAR EĐA HVAĐ?

Því er slegið upp að atvinnuveganefnd Alþingis verði nú í fyrsta skipti stýrt af konum. Af þessu stærir formaðurinn sig, Lilja Rafney Mgnúsdóttir. Inga Sæland, Flokki fólksins, verður fyrsti varaformaður og Halla Signý Kristjánsdóttir, Framsóknarflokki, annar varafromaður. Lítið vitum við um stefnu þeirra í atvinnumálum. Á sama tíma berast fréttir frá Noregi að ný stjórn sé á teikniborðinu. Saman komu þær fram á fréttamannafundi til að skýra frá þessu þær Erna Solberg, Hægri flokknum, Siv Jensen, Framfaraflokknum og Trie Skei Grande, Frjálslynda flokknum. Allt konur. Allar afturhald að mínu mati! Kynin eiga að standa jafnt að vígi í stjórnmálum. En þá á líka að sýna þeim þá virðingu að taka konur jafnt sem karla alvarlega, óháð kyni og spyrja um stefnu og innihald. Eitthvað er rangt við þessa framsetningu og ótrúlega afturhaldssamt á árinu 2018. Kannski líka svoldið niðurlægjandi - fyrir konur.
Kona

13. Janúar 2018

VALHÖLL OG BORGARSTJÓRN

Baráttan er byrjuð þar
og bjartsýnir eygja von.
Útsvars-stjarnan valin var
Vilhjálmur Bjarnason.

Eyþór Arnalds ætlar sér
oddvitasætið þarna.
En Villi víst með sigur fer
enda vinur Bjarna.
Pétur Hraunfjörð

8. Janúar 2018

SKORIĐ NIĐUR HJÁ LANDHELGIS-GĆSLUNNI Í GÓĐĆRI!

Eftir hrun voru varðskip leigð til útlanda til að mæta óhjákvæmilegum niðurskurði. Það var ekki gott en menn féllust á að það væri óhjákvæmilegt. En er óhjákvæmilegt að skera niður fjárframlög til Landhelgisgæslunnar við núverandi aðstæður þar sem peningum er hlaðið á degi hverjum inn í hagkerfið m.a. með stórauknum straumi ferðamanna? Stenst Landhelgisgæslan þetta? Nei, það gerir hún ekki enda ...
Starfsmaður Landhelgisgæslunnar

7. Janúar 2018

ÁBYRGĐ Í VERKI?

Formaður flokks sem segist vera vinstri flokkur og er kominn í samstjórn með Sjálfstæðisflokknum og er forsætisráðherra í þokkabót, segir að mál málanna sé að gera vinnumarkaðinn ábyrgan. Hvað þýðir það? Auðvitað skilja allir skilaboðin, enda höfum við margoft heyrt þau áður - úr munni Sjálfstæðisflokksins. Fólk á að þegja og sætta sig við það sem því er skammtað. Nema átt sé við að forsvarmsmenn SA og Viðskiptaráðs lækki við sig launin og stuðli að kjarajöfnun, er ríkisstjórnin  ef til vill til í það líka og biskupinn og Hæstiréttur? Þá skulum við fara að tala saman. En á meðal annarra orða, var það ábyrgt að auka framlag úr ríkissjóði til stjónmálaflokkanna á þingi - til sjálfra sín -  um 362 milljónir? Var það ábyrgð í verki?
Jóel A.

7. Janúar 2018

UM HVAĐ SNÝST DÓMARAMÁLIĐ?

Um hvað snúast stjórnmálin á Íslandi? Veit það einhver? Stjórnarandstaðan vill að Sigríður dómsmálaráherra segi af sér, finnst það mikilvægast af öllu! En hvað gerði hún rangt? Var það ekki svokölluð matsnefnd sem klúðraði málum? Hvernig væri að fjölmiðlar reyndu að skýra þetta dómaramál? Það er orðið augljóst í mínum huga að málið er ekki eins svart hvítt og margir vilja vera láta - er ég þó enginn aðdáandi dómsmálaráðherrans né Sjálfstæðisflokksins. 
Sunna Sara

7. Janúar 2018

ENGIN ÁBYRGĐ

Ef landinn brýtur löginn hér
leiddur er til sakar
En Sigríður enga ábyrgð ber
ef skaða mörgum bakar
Pétur Hraunfjörð

7. Janúar 2018

SAMTRYGGING Á ALŢINGI

Það er rétt sem þú segir Ögmundur að alltaf er það mest sannfærandi þegar menn byrja á sjálfum sér! Það má til sanns vegar færa með ríkisstjórnina að hún geri þetta en með undarlegum og öfugsnúnum áherslum. Hún byrjar á því að skrúfa frá peningstreyminu úr ríkissjóði og eykur framlag til eigin þarfa um 362 milljónir! Þetta er kostnaðurinn við lýðræðið er gjarnan viðkvæðið þegar kostaðar eru heilsíður í blöðum með auglýsingum sjálfum sér til dásemdar. Annars eru ríkisstjórnarflokkarnir ekki einir um þetta, Samfylking, Viðreisn og Miðflokkurinn eru þarna í liði með VG, Sjálfstæðisflokki og Framsóknarflokki. Það er þetta sem kallað er ...
Jóel A.

5. Janúar 2018

HVAR FĆ ÉG HLJÓMDISKINN?

Þakka þér fyrir skrif þín um Andrés Björnsson og Einar Benediktsson, Tími er svipstund ein sem aldrei líður. Mér þóttu þessi skrif þín vera orð að sönnu. Ég las viðtalið við Andrés sem þú lést okkur lesendur fá aðgang að og las ljóð Einars Benediktssonar, Kvöld í Róm. Nú verð ég að eignast hljómdiskinn með ljóðalestri Andrésar Björnssonar, en hvar er hann að fá? Geturðu upplýst um það Ögmundur?
Jóhannes Gr. Jónsson 

3. Janúar 2018

YFIR STRIKIĐ

Katrín færði mikla fórn
og fór yfir strikið
Situr nú í samherjastjórn
al-sæl fyrir vikið.
Pétur Hraunfjörð

15. Desember 2017

SAMHERJA-STJÓRN?

Í fjölmiðlum hefur komið fram að ríkisstjórnin er með 80% stuðning þjóðarinnar. Þetta er afrek VG. Veita Bjarna Ben., skjól fyrir skattaskjólsávirðingum og þar með uppreisn æru, heiðra Sigríði Andersen fyrir dómararáðningar væntanlega.  Og VG eiga þeir það að þakka Kristján Þór  og Björn Valur að þeir njóta nú vinsælda hjá 80% þjóðarinnar. Ekki að undra að Samherji sé ánægður. En finnst vinstra fólki í lagi að gerast samherjar með Samherja og mynda Samherjastjórn?
Jóhannes Gr. Jónsson


BSRBVGAlţingi

Póstlisti

Hér ađ neđan geturđu skráđ ţig á póstlista Ögmundar. Skráđir ađilar fá reglulega sent fréttabréf í tölvupósti.




Afskrá | Breyta skráningu

Frjálsir pennar

12. Október 2017

Kári skrifar: FÁEIN ORĐ UM VEGTYLLUR, SKYNFĆRI OG MANNGREINAR-ÁLIT

Mannvirðingar meta best,
máta flokka, stöður þrá.
Til Himnaríkis heldur lest,
henni vilja margir ná.

Hugtakið "vegtylla" er skilgreint í íslenskri nútímamálsorðabók svona: "sýnileg upphefð, viðurkenning eða góð staða". Mikilvægt er að hafa þessa skilgreiningu á hreinu, enda sækjast margir eftir vegtyllum sem svo eru kallaðar. Eins og skilgreiningin ber með sér, má ljóst vera að "sýnileg upphefð" er einhvers konar "upphefð" sem maður, eða menn, sýnir öðrum manni eða mönnum. Þetta er með öðrum orðum ...

27. Júní 2017

Sveinn Elías Hansson skrifar: RÍKIĐ SKERĐIR RÉTTINDI ALDRAĐRA OG ÖRYRKJA, MEĐ EIGNUM RÍKISSJÓĐS

Þegar launamenn greiða hlut af launum sínum inn í lífeyrissjóði, sem þeir eru skyldugir að gera, þá er EKKI greiddur tekjuskattur af þessum greiðslum, þannig að ríkið á hluta af þessum greiðslum þegar þær eru greiddar út og þær eignir SKERÐA réttindi lífeyrisþega. Ríkið skerðir semsagt greiðslur til lífeyrisþega, með eignum sínum. Við getum tekið einfalt dæmi til að sýna fram á þetta ...

14. Júní 2017

Sveinn Ađalsteinsson skrifar: ŢEGAR DANIR KOMU ÍSLENDINGUM TIL HJÁLPAR OG REFSKÁKIN Í STJÓRNMÁLUM

Undirritaður skrifaði neðanskráðar hugleiðingar, eftir lestur smápistils Jónasar Kristjánssonar á vef- miðli hans. Þjóð sem er illa að sér í eigin sögu er illa á vegi stödd. Við sem komin eru yfir miðjan aldur voru alin upp við að lesa mjög þjóðernislega, einsleita og að hluta til ranga Íslandssögu Jónasar frá Hriflu. Mjög fáir Íslendingar hafa heyrt um það sem ég tæpi á hér að neðan, þ.e. að einasta „byltingin" sem gerð hefur verið íslensku þjóðinni til hagsbótar, stóðu danskir borgarar Kaupmannahafnar að í mars- mánuði 1786 ...

Slóđin mín:

Frjálsir pennar

Stjórnborđ

Forsíđa vefsins Stćkka letur Minnka letur Senda ţessa síđu Prenta ţessa síđu Veftré Hamur fyrir sjónskerta