Beint á leiđarkerfi vefsins

Frjálsir pennar

3. Apríl 2017

Einar Ólafsson skrifar: FÁTĆKT ER PÓLITÍSK ÁKVÖRĐUN

Efnahagsástandið á Íslandi er nú með þeim hætti að enginn íbúi landsins ætti að þurfa að búa við fátækt. Með réttri stefnu, ákvörðunum og aðgerðum geta stjórnvöld komið í veg fyrir fátækt. Fátækt er því í raun pólitísk ákvörðun.

Í janúar 2015 gaf Velferðarvaktin út skýrslu með tillögum um aðgerðir til að vinna bug á fátækt. Tillögurnar eru þessar í stuttu máli, en nánari útfærslu er að finna í skýrslunni:
  1. Barnabótakerfið verði einfaldað og gert réttlátara til að styðja vel við börn í tekjulágum fjölskyldum.
  2. Skilgreint verði lágmarksframfærsluviðmið sem miði að því að einstaklingar og fjölskyldur búi ekki við fátækt.
  3. Létt verði á útgjöldum efnalítilla fjölskyldna og einstaklinga sem búa við íþyngjandi húsnæðiskostnað.
  4. Tryggt verði að efnalitlar fjölskyldur geti nýtt sér þá grunnþjónustu sem boðið er upp á í samfélaginu á hverjum tíma, t.d. með því að hafa lögbundna þjónustu gjaldfrjálsa.
  5. Einstaklingsmiðuð þjónusta verði tryggð betur en nú með þverfaglegu samstarfi og samþættingu milli ólíkra þjónustukerfa, svo sem velferðarþjónustu, menntakerfisins og annarra.
  6. Stjórnvöld, í samvinnu við frjáls félagasamtök, aðstoði betur en nú er gert einstaklinga og fjölskyldur sem búa við sára fátækt m.a. til sjálfshjálpar og aukinnar virkni.

(Velferðarráðuneytið 2015, bls. 3-4).

Fátækt er augljós veruleiki þeim sem við hana býr en hvar mörk hennar liggja þarf þó að skilgreina til að hægt sé að takast á við hann. Hagstofa Íslands notar hugtakið lágtekjumörk, sem „miðast við 60% af miðgildi ráðstöfunartekna á neyslueiningu. Ráðstöfunartekjur á neyslueiningu taka mið af heildarráðstöfunartekjum heimilis og hversu margir þurfa að lifa af þeim." (Velferðarráðuneytið 2013 a, bls. 22).

Lágtekjumörkin eru hlutfallsleg mörk og þýða ekki endilega að þeir búi við skort sem eru neðan þeirra. En á það leggur Hagstofan einnig mat samkvæmt evrópskum matslista, þar sem gert er ráð fyrir níu þáttum sem gætu bent til skorts, svo sem að lenda í vanskilum vegna húsnæðislána, hafa ekki efni á heilsusamlegum mat, eða síma, bíl og fleiru. Ef þrír eða fleiri af þessum þáttum eiga við eru viðkomandi taldir búa við skort. Ef fjórir af þessum þáttum eiga við er talið að um verulegan skort sé að ræða. (Velferðarráðuneytið 2015, bls. 6 og Hagstofa Íslands 2015, bls. 10). Nánar er fjallað um mælingar á fátækt í skýrslu UNICEF á Íslandi frá 2016 (bls. 10-11).

Í gögnum Hagstofunnar eru þeir, sem eru undir lágtekjumörkum eða búa við efnislegan skort, greindir niður í hópa eftir ýmiskonar stöðu, svo sem kyni, aldri, búsetu, heimilisgerð, atvinnustöðu, menntun og fleiru, þannig að upplýsingarnar eru býsna ítarlegar.

Samkvæmt viðmiði Hagstofunnar voru lágtekjumörk árið 2014 fyrir einstakling 182.600 krónur en fyrir tvo fullorðna með tvö börn 383.400 krónur. Það ár voru 7,9% landsmanna undir þeim mörkum. Af þeim voru flestir einhleypir einstaklingar, 37,5 %, en einstæðir foreldrar voru 22,3%. (Hagstofa Íslands a).

Hlutfall þeirra sem skorti efnisleg gæði árið 2014 var 5,5%. 23% þeirra voru öryrkjar, 20,3% einstæðir foreldrar og börn og 11% einhleypir einstaklingar (Hagstofa Íslands a og Hagstofa Íslands 2015, bls. 1).

Í Hagtíðindum, 6. hefti 2015, er farið nánar í saumana á efnislegum skorti (Hagstofa Íslands 2015 a). Þar kemur raunar ýmislegt ánægjulegt fram. Hlutfall þeirra sem skortir efnisleg gæði lækkaði nokkuð á árunum 2008 og 2009, hækkaði síðan aftur en fór svo heldur lækkandi frá 2011 til 2014 og var reyndar lægra þessi ár en á árunum 2004 til 2007 (bls. 2). Í samanburði við önnur lönd í Evrópu er þetta hlutfall líka mjög lágt, í einungis fjórum löndum var það lægra árið 2013 (bls. 3). Árið 2014 var tekjudreifing líka jafnari en verið hafði frá fyrstu mælingu árið 2004. Og árið 2013 var tekjudreifingin hvergi jafnari í Evrópu að Noregi undanskildum (Hagstofa Íslands 2015 b).

það breytir því þó ekki að fyrir þá sem búa við efnislegan skort er það engin sárabót þótt þeir séu hlutfallslega færri hér en annars staðar, staða þeirra er jafn sár fyrir því. En á hinn bóginn skyldi maður ætla að það sé auðveldara að ráða bug á þessum vanda eftir því sem hlutfallið er lægra og því minni afsökun að láta það undir höfuð leggjast.

Fleiri skýrslur hafa verið gerðar nýlega um fátækt á Íslandi og má þar nefna ítarlega skýrslu Rauða kross Íslands 2014, skýrslu Hjálparstarfs kirkjunnar og Rauða krossins í Reykjavík 2012, Farsæld - baráttan gegn fátækt, tillögur velferðarráðuneytisins 2013 byggðar á þeirri skýrslu um aðgerðir til að vinna gegn fátækt, skýrslu Hagstofu Íslands 2016 um sárafátækt, unnin að frumkvæði Velferðarvaktarinnar, og loks skýrslu UNICEF á Íslandi frá 2016 um börn sem líða efnislegan skort á Íslandi. Í heimildaskrám þessara rita er vísað í fleiri rit, skýrslur og rannsóknir.

Það verður því ekki annað sagt en talsverðar upplýsingar liggi fyrir um fátækt á Íslandi. En þó hefur nokkuð skort á og hefur Barnaréttarnefnd Sameinuðu þjóðanna ítrekað bent íslenskum yfirvöldum á skort á víðtækri og reglulegri gagnaöflun um stöðu barna hér á landi. UNICEF á Íslandi hefur brugðist við því með því að ganga til samstarfs við Hagstofu Íslands um greiningu á gögnum sem varða fátækt meðal barna með aðferð sem rannsóknarstofnun UNICEF hefur þróað. Afrakstur þeirrar vinnu kom út árið 2016 í skýrslunni Réttindi barna á Íslandi: Börn sem líða efnislegan skort.

Þótt efnislegur skortur sé tiltölulega fátíður hér miðað við önnur lönd gefa niðurstöðurnar í skýrslu UNICEF sannarlega tilefni til viðbragða. Samkvæmt henni hefur hlutfall þeirra barna sem líða skort á Íslandi rúmlega tvöfaldast frá árinu 2009. Þá liðu 4,0% barna hér á landi skort en árið 2014 var hlutfallið komið upp í 9,1%. Gera má ráð fyrir að rúmlega 6.100 börn líði efnislegan skort hér á landi. Af þeim líða tæplega 1.600 börn verulegan skort. Hlutfall barna sem líða verulegan skort hefur þrefaldast frá árinu 2009 og er nú 2,4%. Í skýrslunni er nánari greining á þessum skorti og stöðu þeirra barna sem búa við hann.

Samkvæmt upplýsingum Hagstofu Íslands (2016 a) var verg landsframleiðsla á mann á Íslandi árið 2013 17% yfir meðaltali Evrópusambandsríkjanna og var Ísland í ellefta sæti í röð allra 37 Evrópuríkjanna. Einstaklingsbundin neysla á mann var þetta sama ár 12% yfir meðaltali Evrópusambandsríkjanna og var Ísland í þrettánda sæti allra Evrópuríkjanna. Samkvæmt bráðbirgðaniðurstöðum fyrir árið 2015 hafði Ísland þá færst heldur ofar.

Efnahagsástandið á Íslandi er nú þannig að engin afsökun er fyrir því að hefja ekki nú þegar markvissan undirbúning að því að uppræta fátækt á Íslandi. Vissulega þarf líka að verja miklu fé til lagfæringar á ýmsum innviðum á Íslandi en galli í ýmsum innviðum er  líka meðal orsaka fyrir fátækt.

Fátækt er pólitísk ákvörðun.

(Þessi fullyrðing, „fátækt er pólitísk ákvörðun," er reyndar ekki mín uppfinning. Ég rakst á þetta í viðtali í Fréttatímanum 20. október 2016 við Hildi Oddsdóttur sem sagði frá reynslu sinni af að þurfa að leita eftir mataraðstoð til hjálparsamtaka, en hún er félagi í Pepp, samtökum sem berjast gegn fátækt á Íslandi.

http://www.frettatiminn.is/fataekt-er-politisk-akvordun/

https://www.facebook.com/eapn.pepp/?ref=page_internal)

Apríl 2017

Einar Ólafsson


Skýrslur og aðrar heimildir:

Hagstofa Íslands (a).

http://px.hagstofa.is/pxis/pxweb/is/Samfelag/Samfelag__launogtekjur__4_tekjur__4_tekjurEldra/?rxid=560313e0-f784-4ebd-b7ad-2210ed17b23a

Hagstofa Íslands (2015 a). Hagtíðindi, 2015:6. Félagsvísar: Skortur á efnislegum gæðum 2014. 3. júlí 2015.

https://hagstofa.is/media/49160/hag_150703.pdf

Hagstofa Íslands (2015 b). Dreifing tekna jafnari en áður. 5. júní 2015.

https://hagstofa.is/utgafur/frettasafn/lifskjor/dreifing-tekna-jafnari-en-adur/

Hagstofa Íslands (2016 a). Magntölur vergrar landsframleiðslu og einstaklingsbundinnar neyslu á mann í Evrópuríkjum 2013-2015. 14. desember 2016.

https://hagstofa.is/utgafur/frettasafn/verdlag/magntolur-vergrar-landsframleidslu-og-einstaklingsbundinnar-neyslu-a-mann-i-evropurikjum-2013-2015/

Hagstofa Íslands (2016 b). Sárafátækt.

https://www.velferdarraduneyti.is/media/skyrslur2016/Skyrsla-um-sarafataekt-13.9.2016.pdf

Hjálparstarf kirkjunnar og Rauði krossinn í Reykjavík (2012). Farsæld - baráttan gegn fátækt.

http://www.help.is/doc/119

Rauði kross Íslands (2014). Hvar þrengir að? Könnun á hvaða hópar í samfélaginu eigi helst undir högg að sækja.

https://www.raudikrossinn.is/media/skyrslur/hvar_threngir_ad_2014--1-.pdf

UNICEF á Íslandi (2016). Réttindi barna á Íslandi: Börn sem líða efnislegan skort.

https://www.unicef.is/sites/unicef.is/files/atoms/files/unicef_rbai.skyrsla.2016_vef_2.pdf

UNICEF á Íslandi. Mælaborð fyrir gagnasafn skýrslunnar Réttindi barna á Íslandi: Börn sem líða efnislegan skort.

https://unicef.is/skortur-medal-barna

Velferðarráðuneytið (2013 a). Félagsvísar. Unnir fyrir velferðarráðuneytið af Hagstofu Íslands. Önnur útgáfa 2013.

https://www.velferdarraduneyti.is/media/Rit_2013/Felagsvisar_18102013.pdf

Velferðarráðuneytið (2013 b). Aðgerðir til að vinna gegn fátækt. Tillögur byggðar á skýrslunni Farsæld - baráttan gegn fátækt á Íslandi.

https://www.velferdarraduneyti.is/media/Rit_2013/Farsaeldarskyrsla--24042013.pdf

Velferðarráðuneytið (2015). Skýrsla Velferðarvaktarinnar. Tillögur um aðgerðir til að vinna bug á fátækt. Jnaúar 2015. https://www.velferdarraduneyti.is/media/velferdarvakt09/Skyrsla_Velferdarvaktar_Jan2015.pdf

 


Bréf til síđunnarRSS Fréttaveita

Frá lesendum

17. Ágúst 2017

ĆRULAUSIR MENN

Hafa löngum kerfið kreist,
kraflað út á jaðar.
Upp ei verður æra reist,
sem engin er til staðar.
Kári

30. Júlí 2017

DÝR VERĐUR SOPINN

Það er rétt hjá þér að þegar við höfum tapað frá okkur neysluvatninu og það komið á einkahendur verður dýr vatnssopinn, jafnvel þótt við böðum okkur ekki úr einkavæddu flöskuvatni! En það verður líka dýrt að ferðast um Ísland og dýrara með hverri vikunni sem líður því sífellt fleiri stökkva upp á rukkunarvagninn. Ríkisstjórnin er hin ánægðasta með einkavæðingu náttúrunnar og almenningur andvaralaus ef þá ekki ...
Jóel A.

30. Júlí 2017

ÚTI AĐ VINNA!

Nú fangarnir frá Kvíabryggju
frjálsir um sveitina vinna
Vanti þig aðstoð þá hafðu í hyggju
að óþrifa verkum sinna.
...
Pétur Hraunfjörð

3. Júlí 2017

ŢAĐ SEM TEKJUSKATTS-SKRÁRNAR SEGJA OG SEGJA EKKI

Ég fagna því að tekjuskattsskráin skuli vera birt opinberlega. Hún gefur innsýn í tekjuskiptinguna þrátt fyrir alla fyrirvara sem gera þarf. Furðu margir þykir mér vera með vel rúma milljón á mánuði og eiga því helmingi auðveldari lífsbaráttu en þeir sem eru með þriðjunginn af því. Svo eru hinir sem eru með fleiri milljónir á mánuði. Skyldu þeir skilja hlutskipti hinna tekjulágu? Skondið er að sjá talsmenn samtaka launafólks með hálfa aðra milljón á mánuði, sama fólkið og hefur að undanförnu bísnast yfir þeim sem nálgast þá í tekjum og segja að hækkanir til þeirra hafi sett kjarasamninga úr jafnvægi! Vottar ekki fyrir sjálfsgagnrýni hjá þessu fólki? Síðan er athyglisvert að sjá fólk eins og þingmenn og jafnvel ráðherra nánast ...
Jóhannes Gr. Jónsson

3. Júlí 2017

EI VELTA FYRIR SÉR FRĆĐUNUM

Þar gæinn í gulu fötunum
er talin algjört oy
Ei veltir fyrir sér fræðunum
frekar en Benni boy.
Pétur Hraunfjörð

27. Júní 2017

UNDARLEG KJARARÁĐS-ÁKVÖRĐUN

Sæll Ögmundur! Hvað hefurðu að segja um síðasta útspil Kjararáðs? Bíð eftir því. Man aldrei eftir því að almúginn fengi kauphækkun afturvirkt og var þó lengi úti á vinnumarkaðnum. Væri ekki ráðlegt að áðurnefnt "ráð"sæi bara um samninga til alls launafólks í landinu hér eftir, svo og eitthverja lús til aldraðra og öryrkja. ? Þau yrðu fljót að hespa það af ... 
Edda

26. Júní 2017

... OG BOTNAĐ

Bjarni gamli gránar hratt,
gefur vel á dallinn.
Talnafrændinn tekur skatt,
tíuþúsund kallinn.
Kári

25. Júní 2017

EF FRĆNDI TEKUR ŢÚSUND KALLINN

Bjarni gamli gránar hratt
gefur vel á dallinn
Fáa hefur frændinn glatt
fari tíuþúsund kallinn.
Pétur Hraunfjörð

14. Júní 2017

MAY OG ELLIGLAPA-SKATTUR

Kepptist við það konugrey,
Corbyn hrynda af stalli.
Elliglöpin urðu May,
algerlega að falli.
Kári

11. Júní 2017

AĐ STIMPLA SIG INN Í STRÍĐSÁTÖK

Ég er þér sammála um vopnaburð lögreglunnar, að forðast beri í lengstu lög að vígbúa löggæslumenn okkar með þessum hætti. Þá er ég ekki síður sammála þér um að verið er að "stimpla okkur inn " í stríð með þessum aðgerðum. Finnst okkur það orðið skiljanlegt og eðlilegt að á okkur verði ráðist? Hvenær fer fólk að skilja að hruyðjuverk í Evrópu eru stríðsátök og að Evrópuríkin sem verða fyrir hryðjuverkaárásum standa sjálf fyrir árásum á aðra eins og þú bendir á!!! Hvernig væri að menn fari að kveikja á þessu?
Jóel A.



BSRBVGAlţingi

Póstlisti

Hér ađ neđan geturđu skráđ ţig á póstlista Ögmundar. Skráđir ađilar fá reglulega sent fréttabréf í tölvupósti.




Afskrá | Breyta skráningu

Frjálsir pennar

27. Júní 2017

Sveinn Elías Hansson skrifar: RÍKIĐ SKERĐIR RÉTTINDI ALDRAĐRA OG ÖRYRKJA, MEĐ EIGNUM RÍKISSJÓĐS

Þegar launamenn greiða hlut af launum sínum inn í lífeyrissjóði, sem þeir eru skyldugir að gera, þá er EKKI greiddur tekjuskattur af þessum greiðslum, þannig að ríkið á hluta af þessum greiðslum þegar þær eru greiddar út og þær eignir SKERÐA réttindi lífeyrisþega. Ríkið skerðir semsagt greiðslur til lífeyrisþega, með eignum sínum. Við getum tekið einfalt dæmi til að sýna fram á þetta ...

14. Júní 2017

Sveinn Ađalsteinsson skrifar: ŢEGAR DANIR KOMU ÍSLENDINGUM TIL HJÁLPAR OG REFSKÁKIN Í STJÓRNMÁLUM

Undirritaður skrifaði neðanskráðar hugleiðingar, eftir lestur smápistils Jónasar Kristjánssonar á vef- miðli hans. Þjóð sem er illa að sér í eigin sögu er illa á vegi stödd. Við sem komin eru yfir miðjan aldur voru alin upp við að lesa mjög þjóðernislega, einsleita og að hluta til ranga Íslandssögu Jónasar frá Hriflu. Mjög fáir Íslendingar hafa heyrt um það sem ég tæpi á hér að neðan, þ.e. að einasta „byltingin" sem gerð hefur verið íslensku þjóðinni til hagsbótar, stóðu danskir borgarar Kaupmannahafnar að í mars- mánuði 1786 ...

16. Maí 2017

Sigríđur Stefánsdóttir skrifar: ÉG FER Í STURTU A.M.K. EINU SINNI Á DAG OG NOTA HÁHRAĐA-TENGINGU ALLAN SÓLARHRINGINN

Þannig hef ég hugsað mér að hafa það svo lengi sem hægt er - með eða án aðstoðar.  Hve lengi er hægt er að halda þessari stöðu fer að sjálfsögðu eftir því hve miklu fjármagni er veitt til velferðarmála svo sem félagslegrar heimaþjónustu.  Það eru einkum tvær hugmyndir sem ég hef lengi staldrað við í sambandi við aðstoð við einstaklinga sem hafa þörf fyrir hana, þ.e. markmiðið að fólk skuli geta búið sem lengst á eigin heimili og að þjónustan skuli m.a. vera félagsleg.  Hvort tveggja er afar teygjanlegt, háð persónulegu mati, mannafla, launum og auðvitað fjármunum. Þurfi ég aðstoð við að komast í sturtu og geti fengið hana heima einu sinni í viku lít ég svo á að ég geti ekki búið heima - eða ættu ...

Slóđin mín:

Frjálsir pennar

Stjórnborđ

Forsíđa vefsins Stćkka letur Minnka letur Senda ţessa síđu Prenta ţessa síđu Veftré Hamur fyrir sjónskerta