Það var einu sinni ferðaþjón­ustu­fyr­ir­tæki. Ekk­ert sér­stakt og ósköp venju­legt. Greiddi ágæt­is laun og stóð sig vel og skilaði af­gangi. Og allt leit nokkuð vel út en þá féll Wow. Og af­kom­an versnaði og um ára­mót­in 2019/​20 stóð eft­ir skatta­skuld fyr­ir vel­gengni árs­ins áður. Og skyndi­lega dundi ógæf­an yfir: Það hafði fund­ist mús í kjall­ara í Wu­h­an í Kína sem sýkti fólk þar í landi og 4.653 dóu. Ekki gott. Flest lönd í heimi ákváðu að loka öllu sem flokk­ast und­ir lífs­gleði, menn­ingu, söng, leik­list, ferðalög­um og sam­kom­um hvers kon­ar. Rétt eins og á tíma galdra­fárs og púrítan­isma. Af­koma hundraða millj­óna manna í heim­in­um öll­um rústaðist og millj­ón­ir dóu úr hungri og snemm­bær­um veikl­un­um. Stjórn­völd víða um heim prentuðu pen­inga til að létta und­ir með þeim sem þau höfðu eyðilagt af­kom­una hjá og sendu ra­f­rænt inn á reikn­inga fólks. Nema á Íslandi. Á Íslandi þurfti fyr­ir­tækið eða starf­sem­in að vera eitt­hvað sem rík­is­valdið kallaði „líf­væn­legt“. Ekki var gef­in út­skýr­ing á því. Ekki ósvipað og í bankarán­inu síðasta, þegar fólki var hent út af heim­il­um sín­um, sem það átti allt í einu ekki fyr­ir. Það þurfti að betla og umboðsmaður skuld­ara titlaði suma óráðsíu­fólk og stjórn­mála­menn töluðu um flat­skjás­kaup. Betl­ar­arn­ir þurftu að vera „aðlaðandi“ til að fá hjálp. Það var ekki nóg að vera þurfandi, fólk þurfti að vera verðugt. Íslenska kerfið geng­ur út á verðug­leika. Fræg er sag­an af gömlu kon­unni á tíræðis­aldri, sem taldi sig þurfa að kom­ast í umönn­un á elli­heim­ili. Hún var sett í próf og „met­in“. Svo kom bréf þar sem mats­nefnd­in komst að þeirri niður­stöðu að hún væri full­fær um að sjá um sig sjálf. Bréfið barst viku eft­ir að hún dó.


Í Bretlandi

Vin­ur minn rek­ur fé­lag í Bretlandi. Það land hef­ur reynd­ar farið offari í Covid-rugl­inu, en í apríl, þegar öll­um fyr­ir­tækj­um hafði verið lokað þar, fékk hann bréf um að hann gæti fengið lán hjá bank­an­um með rík­is­ábyrgð upp á 25% af tekj­um fyrra árs. Af­borg­un­ar­tími sex ár, fyrsta árið greiðslu­frítt. Skil­yrði: Eng­in. Hann sótti um og lánið skilaði sér á inn­an við sól­ar­hring. Hann þurfti ekki að sanna gott mann­orð, góða af­komu, að fyr­ir­tækið væri „líf­væn­legt“. Fyr­ir­tæki í Bretlandi gátu byrjað að greiða hvert öðru úti­stand­andi skuld­ir og kerfið blotnaði af pen­ing­um og kerfið varð blautt. Og það var gott.

Þá vík­ur sög­unni til Íslands. Rík­is­stjórn­in ákvað að loka fyr­ir­tækj­um í til­tekn­um grein­um með vald­boði án þess að taka á því ábyrgð. Vald­boðinu fylgdu eng­in skil­yrði um að þeir sem skulduðu skatta þyrftu ekki að loka. All­ir þurftu að loka. Og síðan ákváðu stjórn­völd að bæta fyr­ir­tækj­un­um tjónið, en bara þeim sem voru „líf­væn­leg“. Þau sem höfðu skuldað skatta fengju ekki bæt­ur. Mjög merki­leg regla. Við vor­um svo ólán­söm að hafa skuldað skatta 31.12. 2019.

Hinir „líf­væn­legu“

Við vor­um sem sagt ekki líf­væn­leg þó svo að við vær­um í hagnaði. Við trúðum eig­in­lega ekki eig­in aug­um. Við vor­um eins og marg­ir í ferðaþjón­ustu að byggja upp unga at­vinnu­grein og vor­um oft á eft­ir með ým­is­legt yfir vet­ur­inn sem var svo klárað yfir sum­arið. Í sum­ar ákváðum við að spyrja fjár­málaráðuneytið hvort það gæti verið að eng­ar bæt­ur fengj­ust fyr­ir þá sem hefðu skuldað skatta, burt­séð frá upp­hæðum. Væri nóg að skulda 100 þúsund eða tíkall til að falla af list­an­um? Í ág­úst feng­um við loks þau svör að við skyld­um bara prófa að borga það sem eft­ir væri af skött­um og ef það kæmi grænt á um­sókn­ina, þá væri allt í lagi. Þetta var 10. ág­úst. Við vor­um ekki viss um hvað gera skyldi en ákváðum svo að taka séns­inn, þó svo að ráðuneytið, sem var höf­und­ur regln­anna, treysti sér ekki til að gefa skýr svör. Við tók­um prívat­lán fyr­ir rest­inni af skött­un­um og náðum að gera það í byrj­un sept­em­ber og sótt­um um lán og lok­un­ar­styrk. Við feng­um alltaf „rautt“ og þegar við höfðum sam­band við ráðuneytið aft­ur, þá kom svarið að við skulduðum enn 11 þúsund krón­ur. Þannig að það kom rautt. Og við borguðum 11 þúsund krón­ur en aft­ur kom rautt. Ráðuneytið ráðlagði okk­ur að tala við skatt­inn. Við gerðum það en dag­arn­ir liðu. Skatt­ur­inn sagði, þá loks­ins við náðum sam­bandi: Það vant­ar átta krón­ur. Og við borguðum átta krón­ur, sótt­um um lok­un­ar­styrk en feng­um nei, við vor­um fimm dög­um of sein.

Höf­und­ur er í Fé­lagi smá­fyr­ir­tækja og ein­yrkja. jonas­sonb@gmail.com