Beint á leiđarkerfi vefsins

Stjórnmál

19. Nóvember 2015

VALDATÍĐ DAVÍĐS ODDSSONAR

Valdatíð Davíðs
Þegar eru menn farnir að skrifa pólitíska sögu áratuganna sitt hvoru megin við aldamótin og eru margir áhugasamir um að koma sínu sjónarhorni á framfæri. Ekki er ég þar undanskilinn og tók því vel þegar ég var beðinn um að taka þátt í málfundi sem Politica, félag stjórnmálafræðinema við Háskóli Íslands stóð að síðastliðinn fimmtudag, það er fyrir réttri viku.

Yfirskriftin var Valdatíð Davíðs og var frummælendum ætlað að svara því hvort hún hefði verið til góðs eða ills.

Eins og vænta mátti voru svörin ekki á einn veg og réðu pólitískar áherslur frummælenda nokkru þar um eins og við var að búast. Ég hafði á orði að ég hefði undrast að frummælendur væru tveir af hægri væng stjórnmálanna en ég einn frá vinstri vængnum. Eftir á að hyggja hefði þetta þó sennilega verið vel ráðið með hliðsjón af þeim málstað sem frummælendum væri ætlað að axla!

Fundurinn var fyrir fullu húsi og fjörugur mjög. Sjálfum þótti mér hann bráðskemmtilegur og áhugavert að horfa til baka og svo aftur alveg inn í samtímann og reyna að öðlast skilning á framvindunni. Í upphafi framsögu minnar benti ég á að þótt ég væri fjórum árum eldri en annar frummælenda, Vilhjálmur Egilsson, og fimm árum eldri en hinn, Hannes Hólmsteinn Gissurarson, þá værum við allir af sömu pólitísku kynslóðinni. Það á einnig við um Davíð Oddsson sem sjónir beindust nú að. Hann væri að vísu hálfu ári eldri en ég en fæddur á sama árinu, 1948.

Þegar þessi  kynslóð hafi stigið inn á vettvang stjórnmálanna, hver með sínum hætti á áttunda áratug síðustu aldar - allir að skríða eða nýskriðnir inn á þrítugsaldurinn -  var ólíkt um að litast því sem nú er. Fram undir lok áratugarins var félagshyggjan ríkjandi  í okkar heimshluta og helstu viðmiðunarríkjum. Ekki svo að skilja að félagshyggjuflokkar væru alls staðar við völd - heldur var tíðarandinn á hennar forsendum. Í anda samvinnu og félagshyggju höfðu stórstígustu framfarir fram til þessa átt sér stað og horfði ég þar til framfara á sviði tækni og vísinda en þó ekki síst til velferðarkerfanna sem nú tóku fyrir alvöru að þróast og þar með búa í haginn fyrir aukinni velsæld fyrir alla.

Þverpólitískri samstöðu um grunngildi jafnaðarsamfélagsins sögðu haukar frjálshyggjunnar stríð á hendur undir lok þessa áratugar. Hér á landi hafði Jónas Haralds skrifað herhvöt sína Endurreisn í anda frjálshyggju og annar kyndilberi sömu sjónarmiða steig skömmu síðar inn á vettvanginn. Sá maður hafði sett þá hugsun fram að í sumum löndum væri mikið til af börnum en lítið af peningum, annars staðar væri þetta öfugt, lítið af börnum en mikið af peningum. Í þessari staðreynd kynnu að liggja viðskiptatækifæri. Ég spurði Hannes Hólmstein hvort hann myndi hvar hann hefði skrifað þetta!
Ummæli af þessu tagi voru að sjálfsögðu sett fram til að ögra og hrista upp í fólki og hrekja það út úr vanahugsun. En takmarkið var augljóst: Að markaðsvæða hugsunina. Græðgi er góð sagði Thatcher, virkjum eignagleðina, sagði Davíð Oddsson.

Og þetta fólk var ekki eitt á báti. Það átti svo sannarlega við um Davíð Oddsson, sem ég er reyndar aldrei alveg viss um að hafi viljað þramma eins langt undir gunnfána nýfrjálshyggjunnar og margir pólitískir samferðamenn hans vildu gera. Eimreiðarhópurinn varð til og  Báknið burt, varð krafa dagsins. Samstöðuhugsun tuttugustu aldarinnar skyldi víkja fyrir þeirri hugsun að hver skari eld að eigin köku. Brauðmolakenningin þótt afbragð allra kenninga, látum hina ríku baka sín stóru brauð, þá munu molar hrjóta af borðum þeirra til og gleðja efnaminni hluta samfélagsins.

Þessi hugarfarsbylting gekk eftir - alla vega í heimi stofnanaveldisins. Nánast allt kerfið fór að tala tungumál markaðshyggju. Vinstrið sem hafði verið lifandi og fjörugt fram undir lok sjöunda áratugarins fór í dvala en þeim mun meira líf færðist í hægrið sem þá hafði verið lamað um langt skeið. Hægri sinnaðar hugmyndasmiðjur tóku að blómstra undir handarjaðri Thatchers og Reagans og samherja þeirra. Hingað til lands komu áróðursmeistarar stríðum straumi en ekkert bólaði nú á boðberum  vinstri sinnaðra sjónarmiða. Þar var nú allt orðið steindautt. Af sem áður var.

Á fundinum í Odda  fór ég yfir það hvernig umbylting þjóðfélagsins í  þessum anda hafi hafist á tíunda áratug síðustu aldar og vel inn í þessa öld undir verkstjórn Davíðs Oddssonar. Ég var sammála hinum frummælendum um að hann hefði verið afgerandi forystumaður, foringi ,einsog frummælendur sögðu. Gott ef þeir hneigðu sig ekki ögn við þessa játningu og að þar hafi tekið sig upp gamall vani.
Veikleiki Davíðsáranna  hefði að mínu mati ekki síst leynst í þessum ótvíræða styrk Davíðs Oddssonar: Baklandið hafi lotið honum í lotningu og farið að hans vilja í einu og öllu. Það þótti þeim Vilhjálmi og Hannesi  greinilega hafa verið afbragðsgott: Allir vissu alltaf hvernig hjólin áttu að snúast! Hvert bæri að stefna!
Ég nefndi dæmi um hve stórvarasamar slíkar aðstæður væru. En frá því væri skemmst að segja að á tíunda áratugnum og fram að Hruni hefði misskipting aukist verulega í íslensku þjóðfélagi, samhliða stórskaðlegri einkavæðingu sem hefði grafið undan jafnaðarsamfélaginu; árið 2004 hefðum við verið orðin eitt skuldsettasta efnahagskerfi heimsins og mætti rekja það til þess hömluleysis sem „nýfrjálshyggjan" hefði gert að sinni grundvallarhugsjón. 

Falleinkunn þessara ára ætti þó ekki heima hjá Davíð Oddsyni öðrum fremur, hún tæki til liðinna þriggja áratuga og hefðu fleiri en einn stjórnmálaflokkur, hvað þá einn stjórnmálamaður komið þar að. Það væri nefnilega ekki nóg að horfa í misskiptingu tekna. Spyrja yrði hvort auðveldara eða erfiðara væri nú en fyrr að vera tekjulítill og heilsulaus á Íslandi. Enginn vafi léki á því að það væri  erfiðara nú en áður. Í því væri falleinkunn fólgin. En þótt þarna væri ekki við einn einstakan stjórnmálamann að sakast, ekki heldur þann sem hafði verkstjórnina á hendi, þá var það engu að síður á þessum árum að gerð voru vasafjárlög fyrir öryrkja og sjúka á vegum ríkisstjórnar Íslands, svo allir mættu vita hvað þeir kostuðu samfélagið og nú þótti mikilvægt að sjúlklingar hefðu kostnaðarvitund.  Það voru kratar sem settu þá hugsun í öndvegi og endurspeglar það ljóslega innreið markaðshugsunar í stjórnmálin almennt. Á öllum sviðum skyldi hugsað að hætti verslunar og viðskipta - líka á spítalaganginum.

Á fundinum sagði ég líka ef ég man rétt, að það hlyti að vera umhugsunarefni fyrir hægri menn að fá svar við annarri spurningu sem þeim hefði löngum verið hugleikin. Spurningin væri þessi: Er auðveldara eða erfiðara að vera tekjulítill og eignast húsnæði? Við þekkjum svarið og er það að birtast í þeirri staðreynd að sífellt fleiri leita á rándýran leigumarkaðinn um húsnæði og duga þá engar skýringar um að ungt fólk langi frekar til að leigja en eignast. Þær skýringar duga alla vega ekki mér. Sjálfseignarstefna Sjálfstæðisflokksins í húsnæðismálum er í andarslitrum - alla vega á hún í miklum erfiðleikum, nokkuð sem ég sannast sagna tel vera slæmt. Á valdatíma Davíðs tók að molna úr þessari stefnu. Það hygg ég að sé ótvírætt og vegur þar þyngst afnám félagslega íbúðakerfisins sem gerði morgu lágtekjufólki kleift að eignast íbúðir.

Ég rek ekki málflutning á þessum fundi í smáatriðum en ítreka við lesendur þessa pistils að hollt er að rifja upp söguna og reyna að læra af henni. Mér sýnist ekki veita af eins og nú er um að litast á vettvangi íslenskra stjórnmála. Þar virðast ráðandi öfl lítið hafa lært af ótvíræðum mistökum tíunda áratugarins og fyrstu árum þessarar aldar. Sennilega hafa hægri menn ekkert lært! Ég gæti meira að segja best trúað því að núverandi forystumenn Sjálfstæðisflokksins séu raunverulegri erindrekar fjármagnisins en umræddur forystumaður var. Um það eru ýmis teikn á lofti og horfi ég þar til markaðsvæðingar innviða samfélagsins og margvíslegrar fyrirgreiðslu.   

Þess vegna þarf félagslega sinnað fólk að reyna fyrir sitt leyti að læra af reynslunni. Hægri menn komu á þjóðfélagsbreytingum eftir langan aðdraganda og mikla vinnu, þrotlaust áróðursstarf. Þeir sögðu tíðarandanum stríð á hendur.
Þessa er nú þörf sem aldrei fyrr en nú með öfugum formerkjum, ekki í anda ójafnaðar heldur  í anda jafnaðar. Við megum ekki láta sérhyggjuna sundra samfélaginu einsog gerðist á áratugunum sitt hvoru megin við aldamótin.
Ömmi og Hanni 

Mynd frá fundinum sem fundargestur sendi.


Bréf til síđunnarRSS Fréttaveita

Frá lesendum

3. Júlí 2017

ŢAĐ SEM TEKJUSKATTS-SKRÁRNAR SEGJA OG SEGJA EKKI

Ég fagna því að tekjuskattsskráin skuli vera birt opinberlega. Hún gefur innsýn í tekjuskiptinguna þrátt fyrir alla fyrirvara sem gera þarf. Furðu margir þykir mér vera með vel rúma milljón á mánuði og eiga því helmingi auðveldari lífsbaráttu en þeir sem eru með þriðjunginn af því. Svo eru hinir sem eru með fleiri milljónir á mánuði. Skyldu þeir skilja hlutskipti hinna tekjulágu? Skondið er að sjá talsmenn samtaka launafólks með hálfa aðra milljón á mánuði, sama fólkið og hefur að undanförnu bísnast yfir þeim sem nálgast þá í tekjum og segja að hækkanir til þeirra hafi sett kjarasamninga úr jafnvægi! Vottar ekki fyrir sjálfsgagnrýni hjá þessu fólki? Síðan er athyglisvert að sjá fólk eins og þingmenn og jafnvel ráðherra nánast ...
Jóhannes Gr. Jónsson

3. Júlí 2017

EI VELTA FYRIR SÉR FRĆĐUNUM

Þar gæinn í gulu fötunum
er talin algjört oy
Ei veltir fyrir sér fræðunum
frekar en Benni boy.
Pétur Hraunfjörð

27. Júní 2017

UNDARLEG KJARARÁĐS-ÁKVÖRĐUN

Sæll Ögmundur! Hvað hefurðu að segja um síðasta útspil Kjararáðs? Bíð eftir því. Man aldrei eftir því að almúginn fengi kauphækkun afturvirkt og var þó lengi úti á vinnumarkaðnum. Væri ekki ráðlegt að áðurnefnt "ráð"sæi bara um samninga til alls launafólks í landinu hér eftir, svo og eitthverja lús til aldraðra og öryrkja. ? Þau yrðu fljót að hespa það af ... 
Edda

26. Júní 2017

... OG BOTNAĐ

Bjarni gamli gránar hratt,
gefur vel á dallinn.
Talnafrændinn tekur skatt,
tíuþúsund kallinn.
Kári

25. Júní 2017

EF FRĆNDI TEKUR ŢÚSUND KALLINN

Bjarni gamli gránar hratt
gefur vel á dallinn
Fáa hefur frændinn glatt
fari tíuþúsund kallinn.
Pétur Hraunfjörð

14. Júní 2017

MAY OG ELLIGLAPA-SKATTUR

Kepptist við það konugrey,
Corbyn hrynda af stalli.
Elliglöpin urðu May,
algerlega að falli.
Kári

11. Júní 2017

AĐ STIMPLA SIG INN Í STRÍĐSÁTÖK

Ég er þér sammála um vopnaburð lögreglunnar, að forðast beri í lengstu lög að vígbúa löggæslumenn okkar með þessum hætti. Þá er ég ekki síður sammála þér um að verið er að "stimpla okkur inn " í stríð með þessum aðgerðum. Finnst okkur það orðið skiljanlegt og eðlilegt að á okkur verði ráðist? Hvenær fer fólk að skilja að hruyðjuverk í Evrópu eru stríðsátök og að Evrópuríkin sem verða fyrir hryðjuverkaárásum standa sjálf fyrir árásum á aðra eins og þú bendir á!!! Hvernig væri að menn fari að kveikja á þessu?
Jóel A.

11. Júní 2017

MEĐ ALVĆPNI Á TORGUM

Með alvæpni á öllum torgum
athyglissýkin var sterk
Eins og í erlendum borgum
ef upp koma hryðjuverk.
Pétur Hraunfjörð

5. Júní 2017

UM FUNDINN Í IĐNÓ: ŢESSU ŢARF AĐ HALDA LIFANDI!

Ég var hugfanginn á þessum fundi og fékk tærari sýn á hversu frelsisskerðing konunnar er undirrót allrar kúgunar og undirstaða valdastrúktúrs feðraveldisins eða svo ég vitni í Abdullah Öclan „A country can't be free unless the women are free ... Þetta eru kannski ekki ný sannindi og að Marx og Engels hafi á sínum tíma rakið uppbyggingu og þróun kapitalismans en þessu þarf að halda lifandi í takti við nýja tíma og framsetning Havin Guneser var uppljómun fyrir mér. Takk Ögmundur, Ebru Gunay og Havin Guneser fyrir frábæran fund ...
Anna

3. Júní 2017

FRÁBĆR FUNDUR!

Ögmundur Jónasson á miklar þakkir skildar fyrir frábæran fund í dag um framtíð Kúrda. Framsögukonurnar tvær, Ebru Günay og Havin Guneser, töluðu mjög skilmerkilega fyrir sósíalisma, lýðræði og kvenréttindum auk þess sem þær sögðu frá blóðugum ofsóknum tyrkneska ríkisins gagnvart Kúrdum og leiðtoga PKK, Abdullah Öcalan, sem hefur verið fangelsaður í einangrun síðan árið 1999. Eitt af því áhugaverðasta við frelsishreyfingu Kúrda, eins og Havin Guneser lýsti henni, er hvernig hún hefur sagt skilið við baráttuna fyrir hefðbundnu þjóðríki og tekið upp nýja áherslu á beint lýðræði ...
Viðar Þorsteinsson


BSRBVGAlţingi

Póstlisti

Hér ađ neđan geturđu skráđ ţig á póstlista Ögmundar. Skráđir ađilar fá reglulega sent fréttabréf í tölvupósti.




Afskrá | Breyta skráningu

Frjálsir pennar

27. Júní 2017

Sveinn Elías Hansson skrifar: RÍKIĐ SKERĐIR RÉTTINDI ALDRAĐRA OG ÖRYRKJA, MEĐ EIGNUM RÍKISSJÓĐS

Þegar launamenn greiða hlut af launum sínum inn í lífeyrissjóði, sem þeir eru skyldugir að gera, þá er EKKI greiddur tekjuskattur af þessum greiðslum, þannig að ríkið á hluta af þessum greiðslum þegar þær eru greiddar út og þær eignir SKERÐA réttindi lífeyrisþega. Ríkið skerðir semsagt greiðslur til lífeyrisþega, með eignum sínum. Við getum tekið einfalt dæmi til að sýna fram á þetta ...

14. Júní 2017

Sveinn Ađalsteinsson skrifar: ŢEGAR DANIR KOMU ÍSLENDINGUM TIL HJÁLPAR OG REFSKÁKIN Í STJÓRNMÁLUM

Undirritaður skrifaði neðanskráðar hugleiðingar, eftir lestur smápistils Jónasar Kristjánssonar á vef- miðli hans. Þjóð sem er illa að sér í eigin sögu er illa á vegi stödd. Við sem komin eru yfir miðjan aldur voru alin upp við að lesa mjög þjóðernislega, einsleita og að hluta til ranga Íslandssögu Jónasar frá Hriflu. Mjög fáir Íslendingar hafa heyrt um það sem ég tæpi á hér að neðan, þ.e. að einasta „byltingin" sem gerð hefur verið íslensku þjóðinni til hagsbótar, stóðu danskir borgarar Kaupmannahafnar að í mars- mánuði 1786 ...

16. Maí 2017

Sigríđur Stefánsdóttir skrifar: ÉG FER Í STURTU A.M.K. EINU SINNI Á DAG OG NOTA HÁHRAĐA-TENGINGU ALLAN SÓLARHRINGINN

Þannig hef ég hugsað mér að hafa það svo lengi sem hægt er - með eða án aðstoðar.  Hve lengi er hægt er að halda þessari stöðu fer að sjálfsögðu eftir því hve miklu fjármagni er veitt til velferðarmála svo sem félagslegrar heimaþjónustu.  Það eru einkum tvær hugmyndir sem ég hef lengi staldrað við í sambandi við aðstoð við einstaklinga sem hafa þörf fyrir hana, þ.e. markmiðið að fólk skuli geta búið sem lengst á eigin heimili og að þjónustan skuli m.a. vera félagsleg.  Hvort tveggja er afar teygjanlegt, háð persónulegu mati, mannafla, launum og auðvitað fjármunum. Þurfi ég aðstoð við að komast í sturtu og geti fengið hana heima einu sinni í viku lít ég svo á að ég geti ekki búið heima - eða ættu ...

Slóđin mín:

Stjórnmál

Stjórnborđ

Forsíđa vefsins Stćkka letur Minnka letur Senda ţessa síđu Prenta ţessa síđu Veftré Hamur fyrir sjónskerta