Beint á leiđarkerfi vefsins

Stjórnmál

19. Nóvember 2015

VALDATÍĐ DAVÍĐS ODDSSONAR

Valdatíð Davíðs
Þegar eru menn farnir að skrifa pólitíska sögu áratuganna sitt hvoru megin við aldamótin og eru margir áhugasamir um að koma sínu sjónarhorni á framfæri. Ekki er ég þar undanskilinn og tók því vel þegar ég var beðinn um að taka þátt í málfundi sem Politica, félag stjórnmálafræðinema við Háskóli Íslands stóð að síðastliðinn fimmtudag, það er fyrir réttri viku.

Yfirskriftin var Valdatíð Davíðs og var frummælendum ætlað að svara því hvort hún hefði verið til góðs eða ills.

Eins og vænta mátti voru svörin ekki á einn veg og réðu pólitískar áherslur frummælenda nokkru þar um eins og við var að búast. Ég hafði á orði að ég hefði undrast að frummælendur væru tveir af hægri væng stjórnmálanna en ég einn frá vinstri vængnum. Eftir á að hyggja hefði þetta þó sennilega verið vel ráðið með hliðsjón af þeim málstað sem frummælendum væri ætlað að axla!

Fundurinn var fyrir fullu húsi og fjörugur mjög. Sjálfum þótti mér hann bráðskemmtilegur og áhugavert að horfa til baka og svo aftur alveg inn í samtímann og reyna að öðlast skilning á framvindunni. Í upphafi framsögu minnar benti ég á að þótt ég væri fjórum árum eldri en annar frummælenda, Vilhjálmur Egilsson, og fimm árum eldri en hinn, Hannes Hólmsteinn Gissurarson, þá værum við allir af sömu pólitísku kynslóðinni. Það á einnig við um Davíð Oddsson sem sjónir beindust nú að. Hann væri að vísu hálfu ári eldri en ég en fæddur á sama árinu, 1948.

Þegar þessi  kynslóð hafi stigið inn á vettvang stjórnmálanna, hver með sínum hætti á áttunda áratug síðustu aldar - allir að skríða eða nýskriðnir inn á þrítugsaldurinn -  var ólíkt um að litast því sem nú er. Fram undir lok áratugarins var félagshyggjan ríkjandi  í okkar heimshluta og helstu viðmiðunarríkjum. Ekki svo að skilja að félagshyggjuflokkar væru alls staðar við völd - heldur var tíðarandinn á hennar forsendum. Í anda samvinnu og félagshyggju höfðu stórstígustu framfarir fram til þessa átt sér stað og horfði ég þar til framfara á sviði tækni og vísinda en þó ekki síst til velferðarkerfanna sem nú tóku fyrir alvöru að þróast og þar með búa í haginn fyrir aukinni velsæld fyrir alla.

Þverpólitískri samstöðu um grunngildi jafnaðarsamfélagsins sögðu haukar frjálshyggjunnar stríð á hendur undir lok þessa áratugar. Hér á landi hafði Jónas Haralds skrifað herhvöt sína Endurreisn í anda frjálshyggju og annar kyndilberi sömu sjónarmiða steig skömmu síðar inn á vettvanginn. Sá maður hafði sett þá hugsun fram að í sumum löndum væri mikið til af börnum en lítið af peningum, annars staðar væri þetta öfugt, lítið af börnum en mikið af peningum. Í þessari staðreynd kynnu að liggja viðskiptatækifæri. Ég spurði Hannes Hólmstein hvort hann myndi hvar hann hefði skrifað þetta!
Ummæli af þessu tagi voru að sjálfsögðu sett fram til að ögra og hrista upp í fólki og hrekja það út úr vanahugsun. En takmarkið var augljóst: Að markaðsvæða hugsunina. Græðgi er góð sagði Thatcher, virkjum eignagleðina, sagði Davíð Oddsson.

Og þetta fólk var ekki eitt á báti. Það átti svo sannarlega við um Davíð Oddsson, sem ég er reyndar aldrei alveg viss um að hafi viljað þramma eins langt undir gunnfána nýfrjálshyggjunnar og margir pólitískir samferðamenn hans vildu gera. Eimreiðarhópurinn varð til og  Báknið burt, varð krafa dagsins. Samstöðuhugsun tuttugustu aldarinnar skyldi víkja fyrir þeirri hugsun að hver skari eld að eigin köku. Brauðmolakenningin þótt afbragð allra kenninga, látum hina ríku baka sín stóru brauð, þá munu molar hrjóta af borðum þeirra til og gleðja efnaminni hluta samfélagsins.

Þessi hugarfarsbylting gekk eftir - alla vega í heimi stofnanaveldisins. Nánast allt kerfið fór að tala tungumál markaðshyggju. Vinstrið sem hafði verið lifandi og fjörugt fram undir lok sjöunda áratugarins fór í dvala en þeim mun meira líf færðist í hægrið sem þá hafði verið lamað um langt skeið. Hægri sinnaðar hugmyndasmiðjur tóku að blómstra undir handarjaðri Thatchers og Reagans og samherja þeirra. Hingað til lands komu áróðursmeistarar stríðum straumi en ekkert bólaði nú á boðberum  vinstri sinnaðra sjónarmiða. Þar var nú allt orðið steindautt. Af sem áður var.

Á fundinum í Odda  fór ég yfir það hvernig umbylting þjóðfélagsins í  þessum anda hafi hafist á tíunda áratug síðustu aldar og vel inn í þessa öld undir verkstjórn Davíðs Oddssonar. Ég var sammála hinum frummælendum um að hann hefði verið afgerandi forystumaður, foringi ,einsog frummælendur sögðu. Gott ef þeir hneigðu sig ekki ögn við þessa játningu og að þar hafi tekið sig upp gamall vani.
Veikleiki Davíðsáranna  hefði að mínu mati ekki síst leynst í þessum ótvíræða styrk Davíðs Oddssonar: Baklandið hafi lotið honum í lotningu og farið að hans vilja í einu og öllu. Það þótti þeim Vilhjálmi og Hannesi  greinilega hafa verið afbragðsgott: Allir vissu alltaf hvernig hjólin áttu að snúast! Hvert bæri að stefna!
Ég nefndi dæmi um hve stórvarasamar slíkar aðstæður væru. En frá því væri skemmst að segja að á tíunda áratugnum og fram að Hruni hefði misskipting aukist verulega í íslensku þjóðfélagi, samhliða stórskaðlegri einkavæðingu sem hefði grafið undan jafnaðarsamfélaginu; árið 2004 hefðum við verið orðin eitt skuldsettasta efnahagskerfi heimsins og mætti rekja það til þess hömluleysis sem „nýfrjálshyggjan" hefði gert að sinni grundvallarhugsjón. 

Falleinkunn þessara ára ætti þó ekki heima hjá Davíð Oddsyni öðrum fremur, hún tæki til liðinna þriggja áratuga og hefðu fleiri en einn stjórnmálaflokkur, hvað þá einn stjórnmálamaður komið þar að. Það væri nefnilega ekki nóg að horfa í misskiptingu tekna. Spyrja yrði hvort auðveldara eða erfiðara væri nú en fyrr að vera tekjulítill og heilsulaus á Íslandi. Enginn vafi léki á því að það væri  erfiðara nú en áður. Í því væri falleinkunn fólgin. En þótt þarna væri ekki við einn einstakan stjórnmálamann að sakast, ekki heldur þann sem hafði verkstjórnina á hendi, þá var það engu að síður á þessum árum að gerð voru vasafjárlög fyrir öryrkja og sjúka á vegum ríkisstjórnar Íslands, svo allir mættu vita hvað þeir kostuðu samfélagið og nú þótti mikilvægt að sjúlklingar hefðu kostnaðarvitund.  Það voru kratar sem settu þá hugsun í öndvegi og endurspeglar það ljóslega innreið markaðshugsunar í stjórnmálin almennt. Á öllum sviðum skyldi hugsað að hætti verslunar og viðskipta - líka á spítalaganginum.

Á fundinum sagði ég líka ef ég man rétt, að það hlyti að vera umhugsunarefni fyrir hægri menn að fá svar við annarri spurningu sem þeim hefði löngum verið hugleikin. Spurningin væri þessi: Er auðveldara eða erfiðara að vera tekjulítill og eignast húsnæði? Við þekkjum svarið og er það að birtast í þeirri staðreynd að sífellt fleiri leita á rándýran leigumarkaðinn um húsnæði og duga þá engar skýringar um að ungt fólk langi frekar til að leigja en eignast. Þær skýringar duga alla vega ekki mér. Sjálfseignarstefna Sjálfstæðisflokksins í húsnæðismálum er í andarslitrum - alla vega á hún í miklum erfiðleikum, nokkuð sem ég sannast sagna tel vera slæmt. Á valdatíma Davíðs tók að molna úr þessari stefnu. Það hygg ég að sé ótvírætt og vegur þar þyngst afnám félagslega íbúðakerfisins sem gerði morgu lágtekjufólki kleift að eignast íbúðir.

Ég rek ekki málflutning á þessum fundi í smáatriðum en ítreka við lesendur þessa pistils að hollt er að rifja upp söguna og reyna að læra af henni. Mér sýnist ekki veita af eins og nú er um að litast á vettvangi íslenskra stjórnmála. Þar virðast ráðandi öfl lítið hafa lært af ótvíræðum mistökum tíunda áratugarins og fyrstu árum þessarar aldar. Sennilega hafa hægri menn ekkert lært! Ég gæti meira að segja best trúað því að núverandi forystumenn Sjálfstæðisflokksins séu raunverulegri erindrekar fjármagnisins en umræddur forystumaður var. Um það eru ýmis teikn á lofti og horfi ég þar til markaðsvæðingar innviða samfélagsins og margvíslegrar fyrirgreiðslu.   

Þess vegna þarf félagslega sinnað fólk að reyna fyrir sitt leyti að læra af reynslunni. Hægri menn komu á þjóðfélagsbreytingum eftir langan aðdraganda og mikla vinnu, þrotlaust áróðursstarf. Þeir sögðu tíðarandanum stríð á hendur.
Þessa er nú þörf sem aldrei fyrr en nú með öfugum formerkjum, ekki í anda ójafnaðar heldur  í anda jafnaðar. Við megum ekki láta sérhyggjuna sundra samfélaginu einsog gerðist á áratugunum sitt hvoru megin við aldamótin.
Ömmi og Hanni 

Mynd frá fundinum sem fundargestur sendi.


Bréf til síđunnarRSS Fréttaveita

Frá lesendum

17. Júní 2018

Í FRAMHALDI AF OLÍFUVIĐAR-GREIN

Í framhaldi af grein þinni um Ólífuviðargrein þá er vert að rifja upp ferð Apolli 11 til tunglsins í júlí 1969. Merki ferðarinnar (Mission Emblem) var hannað af geimförunum sjálfum. Þeir komu upp með þá hugmynd að nota ameríska örninn og tunglferjan sjálf var kölluð "Eagle". Í lokafasa hönnunarferlisinu þótti geimförunum útlit arnarins vera of ...
Sveinn V. Ólafsson

7. Júní 2018

„SKILAR SÉR MEST TIL ŢEIRRA STĆRSTU"

Við sjáum lekinn ljótan
Þar lítið var um þref
gjaldlítinn gaf ´ún kvótann
ei Lilju fyrirgef.
Pétur Hraunfjörð

28. Maí 2018

LÍTIĐ MAĐUR SEGJA MÁ

Lítið maður segja má
orðin margir bera
sannleika að segja frá
sjaldan aðrir gera.
Málavexti þá muna skalt
ef margir á þig hlýða
Og ekki bæta í sárið salt
sem aðrir fyrir líða.
Pétur Hraunfjörð

19. Maí 2018

SVO ER ÖNNUR TEGUND FROĐUFRÉTTA

... Þakka pistilinn um daginn um hvernig fjölmiðlamenn forheimska opinbera umræðu um stjórnmál með að slá upp fyrirsögn um ýmis mál og með viðbótinni "segir stjórnmálafræðingur" í meginmáli. Í aðdraganda kosninga halda þeir sínu striki með þetta en bæta við annarri tegund froðufrétta sem felst í því að skrifa fyrirsögn hvern dag um hvort meirihlutar standi eða falli. Í meginmáli er síðan vísað til skoðanakannana. Sífelldar fréttir af skoðanakönnunum er sennilega einföld leið til að fylla síður blaða og framkalla uppgerða spennu í stað þess að taka til umfjöllunar viðfangsefni stjórnmála og mikilvægi almannaþjónustu fyrir lífskjör. Aukið vægi ...
Sigfinnur

18. Maí 2018

BARNAVERNDAR-MÁL EIGA BETRA SKILIĐ EN AĐ RÁĐIST SÉ GEGN EFTIRLITS-AĐILUM

Sæll Ögmundur. Takk fyrir góða og tímabæra grein þína um fréttaflutning af barnaverndarmálum. Ég var rétt í þessu að lesa einkar einkennilega grein eftir Auði Jónsdóttur á vef Kjarnans, en hún virðist ímynda sér að ábending þín í lok greinarinnar um möguleg tengsl blaðamanns Kjarnans og aðila sem barnaverndarmálum - að þarna sé að finna tengsl ekkert síður en annars staðar - sé megininntakið í umfjöllun þinni. Það er afskaplega undarlegur málflutningur, órökvís og óheiðarlegur, og mér finnst þessi mikilvægi málaflokkur eiga betra skilið en slíka útúrsnúninga. Maður veltir fyrir sér ...
Þorsteinn Siglaugsson 

16. Maí 2018

GETUR EKKI ORĐA BUNDIST

Var að lesa það sem félagi Einar Ólafsson ritar. Eg get ekki orða bundist: Að jafna einni skelfilegustu harðstjórn sem mannkynið hefur nokkru sinni upplifað við Evrópusambandið botna eg ekkert í. Evrópusambandið hefur verið byggt á grundvallarmannréttindum og að útfæra lýðræði á kannski eitthvað öðruvísi hátt en íhaldinu á Íslandi hugnast. Í mínum augum er fáni Evrópusambandisin tákn um betra lýðræði og aukin mannréttindi. Og að ala á tortryggni gagnvart því sem vel hefur verið gert skil eg ekki. Vilja menn þessa endalausu vitleysu með þennan efnahagsleik með ...
Guðjón Jensson

4. Maí 2018

MÁLAVEXTIR OG MĆĐRAHYGGJA

Ég þakka þér fyrir að greina frá allri þessari uppákomu í Velferðarráði varðandi hæfni Braga. Er það ekki rétt skilið að afskipti Braga snéru aðeins að því að amman fengi að umgangast barnabörn sín áður en hún dæi? Og eins og þú segir, hefði verið ámælisvert og vanræksla ef Bragi hefði ekki haft afskipti af því. Það hefur nú komið fram að ástæða hefur verið til að Barnaverndarstofi skipti sér af/komi með athugasemdir á starfsháttum barnaverndarnefnda á t.d. höfuðborgarsvæðinu í gegnum tíðina, eins og hefur komið fram í fjölmiðlum. Ég leyfi mér að vitna í eftirfarandi: "Í umræðu sem spannst um þessa lagasetningu og aðkomu mína að henni var ég harðlega gagnrýndur fyrir að draga taum mæðra - væri mæðrahyggjumaður eins og ...
Ari Tryggvason

15. Apríl 2018

SITT SÝNIST HVERJUM

Ögmundur minn kæri. Ég hefi nú um langt skeið ekki tjáð mig varðandi mál líðandi stundar. Ég get þó ekki orða bundist hversu harkalega öfl innan VG fara gegn Katrínu okkar Jakobsdóttur. Mér finnst helv hart hversu sú er við tók af þér og ég veitti brautargengi á sínum tíma fer grimmilega fram gegn okkar frábæra formanni og kann ég henni litlar þakkir fyrir. Auðvitað stöndum við öll gegn beitingu vopnavalds og ég tala nú ekki um beitingu efnavopna, en mér finnst aðallega vera mesti hávaðinn eftir að Trump og co fóru fram og eyðilögðu efnavopnaverksmiðjurnar, þessi háværu mótmæli voru ekki mjög svo í frammi þegar Rússar og stjórnvöld í Sýrlandi voru að berja á þjóðinni. ...
Óskar K Guðmundsson fisksali

14. Apríl 2018

UTANRÍKIS-NEFND ALŢINGIS TAKI AF SKARIĐ

Albert Jónsson fyrrverandi sendiherra og núverandi fréttaskýrandi RÚV, segir í fréttum að samkvæmt foringja NATÓ styðji Ísland árásirnar á Sýrland, það standi þar til annað verði sagt. Um þetta hlýtur utanríkismálanefnd Alþingis að greiða atkvæði þegar hún kemur saman eftir helgi - eða hvað?
Jóel A.

14. Apríl 2018

LÍĐUR STRAX BETUR EN SPYR SAMT HVORT ENGIN TAKMÖRK SÉU FYRIR RUGLINU

Mér líður strax betur eftir að hlusta á fréttir RÚV og Stöðvar 2 af árásunum á Sýrland.Trump skýrði fyrir okkur hvers vegna árásirnar voru nauðsynlegar og síðan komu Guðlaugur utanríkisráherra og Katrín forsætisráðherra og sögðust hafa skilning á árásinni, hún  hefði verið "víðbúin", sagði forsætisráherra. Albert Jónsson, fyrrverandi sendiherra mætti svo í fréttir til að segja að engin stórhætta væri á ferðum, árásarþjóðirnar ætluðu ekki að fara að blanda sér í átökin í Sýrlandi, það hefði aldrei verið vilji til þess af þeirra hálfu!!! En herskipin halda áfram að safnast við Sýrlandsstrendur og Trump segir að Bandaríkjamenn séu tilbúnir að halda árásum áfram. Hann talar fyrir hönd ríkis sem tekið hefur þátt í stríðinu og ausið milljörðum til stðunings leppherjum sínum ... Eru engin takmörk fyrir ruglinu? ...
Jóhannes Gr. Jónsson



BSRBVGAlţingi

Póstlisti

Hér ađ neđan geturđu skráđ ţig á póstlista Ögmundar. Skráđir ađilar fá reglulega sent fréttabréf í tölvupósti.




Afskrá | Breyta skráningu

Frjálsir pennar

10. Apríl 2018

Hrafn Magnússon skrifar: LEIFTURSÓKN FRÁ HĆGRI

Fyrir nokkru las ég bók Þorleifs Óskarssonar, sagnfræðings, um SFR, stéttarfélag í almannaþjónustu. Félagið hét reyndar SFR, starfsmannafélag ríkisstofnana, þegar ég gegndi framkvæmdastjórastörfum fyrir félagið á árunum 1973 til 1975. Bókin kom út í apríl á liðnu ári og er heiti hennar  „Saga baráttu og sigra í sjötíu ár". Bók Þorleifs er afar fróðleg og prýdd mörgum myndum. Ég hefði talið ákjósanlegt að nafnalisti væri aftast í bókinni, en tilvísanir, heimildir og myndaskrá eru hins vegar til fyrirmyndar.  Þá eru viðtölin við ýmsa fyrrverandi og núverandi forystumenn félagsins upplýsandi og gefa fyllri mynd af starfsemi SFR. Við lestur bókarinnar sakna ég þó þess að ekki sé getið um ...

13. Mars 2018

Jón Karl Stefánsson skrifar: VARĐANDI NEIKVĆĐA UMFJÖLLUN UM VANESSU BEELEY OG TIM ANDERSON

Eins og við mátti búast vakti fyrirlestur Vanessu Beeley ásamt útgáfu bókar Tim Andersons, Stríðið gegn Sýrlandi, sterk viðbrögð, bæði jákvæð og neikvæð. Einnig var viðbúið að viðbrögðin í neikvæðu áttina væru ekki efnisleg, heldur beint gegn persónum höfundar og þeirra sem buðu Vanessu til Íslands. Það er rétt að svara bæði þeirri gagnrýni sem komið hefur upp og einnig að lýsa stuttlega því sem kemur fram í bók Tims Andersons og einnig því sem ekki kemur fram þar, um tilgang útgáfunnar og þætti þýðenda í þessu öll saman. Bók Tims Andersons er mjög ítarleg, hvað heimildavinnu varðar. Þeir sem vilja ...

3. Febrúar 2018

Einar Ólafsson skrifar: ŢEGAR NÝJA MARKIĐ SÁ DAGSINS LJÓS

Takk Ögmundur fyrir frumkvæði þitt að fundinum í dag. Það var mjög athyglisvert að hlusta á Zoe Konstantopoulou. Þegar hún var að tala um Evrópusambandið og evruna kom mér í hug klausa úr gamalli norskri skáldsögu (gamalli eða ekki, hún kom út á æskuárum okkar). Einn merkasti rithöfundur Norðmanna eftir Ibsen og Hamsun var Jens Bjørneboe, lítt þekktur hér. Merkasta bók hans, að mér finnst, kom út árið 1966, Frihetens øyeblikk. Þorsteinn bróðir minn gaf mér hana í jólagjöf árið 1970. Eftir að ég las hana var ég ekki samur maður. Ég byrjaði að þýða hana ...

Slóđin mín:

Stjórnmál

Stjórnborđ

Forsíđa vefsins Stćkka letur Minnka letur Senda ţessa síđu Prenta ţessa síđu Veftré Hamur fyrir sjónskerta